Forex logo sayfa yükleme animasyonu

Enflasyon Türleri ve Terimleri

Paylaş

Enflasyonun çeşitli türleri vardır. Bu türler de değişik koşullar için farklı şekillerde ifade edilir. Enflasyonun şiddetini gösteren; deflasyon, düşük enflasyon, yüksek enflasyon ve hiper enflasyon gibi türleri vardır. Enflasyonun şekline dair olarak; talep enflasyonu, arz enflasyonu ve yerleşik enflasyon olmak üzere üç tür bulunuyor.

Bunun dışında, ürün bazlı olarak, shrinkflasyon, skimpflasyon gibi tabirleri de sık duyarız. Ayrıca son zamanlarda aşina olduğumuz enflasyonla mücadele yöntemi olarak dezenflasyon terimi bulunuyor. Ayrıca belli bir ekonomik durumu ifade etmek için stagflasyon, resesyon gibi terimler yer alırken. Üreticilerin üretme enflasyonunu ifade eden ÜFE, Tüketicilerin enflasyonunu ifade etmek için TÜFE terimlerinin yanı sıra, çeşitli mal gruplarını içeren gıda enflasyonu, giyim enflasyonu, ulaşım enflasyonu gibi grupları da bulunmaktadır.

Yapısal enflasyon, yapışkan enflasyon, beklenti enflasyonu gibi içsel enflasyon türlerinin yanı sıra, fiyat oynaklığından kaynaklı dışsal enflasyon da bir çeşit enflasyon türüdür.

Bu terimlerin tamamı enflasyonla ilgilidir. Ekonomi okumalarında sıkça karşılaştığımız ve Forex piyasaları açısından da oldukça önemli göstergeler içeren bu terimler, temel analiz unsurlarının değişmez parçalarını oluşturur.

Enflasyon

Enflasyon, belirli bir bölgede fiyatların artış hızını ifade etmek için kullanılan genel bir ifadedir. Enflasyon, dünya üzerinde vardır. Çünkü fiyatlar düzenli olarak artmaktadır. Kıt kaynakların sınırsız ihtiyaçları karşılamak üzere taksim edilmesi, kaynaklardaki enflasyonu daima canlı tutar. Ancak dönemsel olarak bazı ürünlerde arz fazlası meydana gelebilir. Bu durumda enflasyonun düşüş eğiliminde veya negatif yönde seyrettiği görülebilir. Daha fazla bilgi için Enflasyon Nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Deflasyon

Deflasyon enflasyonun negatif yönde olduğu haline verilen bir isimdir. Deflasyonun olduğu bir ülkede fiyatlar çeşitli ürün kalemlerinde ve dönemsel olarak yükseliş gösterse bile fiyatların genel düzeyi düşüş eğilimindedir. Deflasyon yaşayan ülkelere verilebilecek en net ve güncel örnek Japonya’dır. Deflasyon Nedir yazımızdan deflasyon hakkında daha derinlemesine bilgi sahibi olabilirsiniz.

Dezenflasyon

Dezenflasyon, enflasyonun artış hızındaki düşüştür. Dezenflasyon ortamında enflasyon vardır ve fiyatlar artmaktadır. Deflasyonla sık karıştırılan bir terim olan dezenflasyonda enflasyonun artış hızındaki düşüşten bahsedilmektedir. Dezenflasyon, son günlerde Türkiye’de sıklıkla telafuz edilen bir kelimedir. Enflasyonun artış hızının düşürülmeye çalışması dezenflasyonun konusudur. Dezenflasyon Nedir yazımızdan dezenflasyon hakkında daha detaylı bilgi edinebileceğiniz gibi ekonomi haberlerimizde de sıklıkla karşılaşabilirsiniz.

Hiperenflasyon

Hiperenflasyon, enflasyonun çok yüksek olduğu haline verilen bir enflasyon ölçeğidir. Bu ölçekte enflasyonun dayanılmaz noktalara ulaşmasına verilen bir isimdir. Belli bir oranın üzerinde hiperenflasyon olduğundan bahsetmek mümkün değildir. Zira bu durum ülkeden ülkeye göre değişkenlik gösterir. Ayrıca enflasyonun türüne göre de değişebilir. Belli bir dönemde enflasyonun aşırı artmış olmasına hiperenflasyon diyemeyiz. Ayrıca ülkelerin tarihten gelen enflasyon alışkanlıkları da bunda rol oynar.

Yüksek Enflasyon

Yüksek enflasyon, hiperenflasyonun altındaki bir ölçektir. Yüksek enflasyonda, tedbirler alınmazsa hiperenflasyon kaçınılmaz hale gelebilir. Enflasyonun sürekli olarak yükseldiği ve artık çift haneli rakamların da sona yaklaştığı enflasyon ortamlarında bu ifade sıklıkla kullanılır. Türkiye için yüzde 10 civarında bir enflasyonun oluşması normal enflasyon durumu olarak ifade edilse de enflasyonun yüzde 1-2 bandında olduğuna alışkın bir ekonomide yüzde 5’in üzerindeki bir enflasyon da yüksek enflasyon olarak ifade edilebilir. Hiperenflasyon gibi yüksek enflasyon ve düşük enflasyon da göreceli kavramlardır.

Düşük Enflasyon

Düşük enflasyon, ülkelerin arzuladığı ve olması gereken bir durumu ifade eder. Bir miktar enflasyon sağlıklı bir ekonomide olması gereken bir özelliktir. Bu durum da düşük enflasyon olarak ifade edilir. Yine ülkemiz için düşük enflasyonu yüzde 5 olarak tanımlayabiliriz. Ancak istikrarlı bir ekonomide düşük enflasyon yüzde 1 seviyesinde kabul görür.

Stagflasyon

Ekonomik durgunluğu ifade eden bir terimdir. Ekonomik büyümenin durması veya durma noktasında yavaşlaması olarak ifade edilen stagflasyon, aynı zamanda yüksek enflasyonun da görüldüğü bir ortamda ortaya çıkar. Yüksek enflasyon ortamlarında ekonomik büyümenin artması beklenir. Çünkü fiyatlar sürekli olarak artarken üretimin de fiyatları artmaktadır ve bu da rakamlara yansımaktadır. Ancak stagflasyon bu beklentinin kimi ekonomistlere göre iki, kimilerine göre de üç çeyrek üst üste yaşanması durumunda ortaya çıkar.

Resesyon

Resesyon, stagflasyonu da kapsayan çok geniş ve karmaşık bir durumu ifade etmek için kullanılır. Ancak genel olarak resesyon tehlikesi stagflasyondan sonra meydana gelir. Ekonomik durgunluğun arttığı ve enflasyonun da düşmeye başladığı bir noktada ekonominin yeniden canlandırılması için çeşitli tedbirler alınmalıdır. Aksi halde bu durgunluk deflasyon ile sonuçlanabilir. Resesyon, enflasyonun hala varlığı ancak deflasyon tehlikesinin de baş gösterdiği bir durumda ortaya çıkar. İki çeyrek veya daha fazla üst üste Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’nın düşüş göstermesini takip eden ekonomik durgunluk ortamlarında resesyondan kesin olarak bahsedilir.

Çekirdek Enflasyon

Çekirdek Enflasyon, enflasyonun tamamından oynak kalemlerin çıkarılmasıyla elde edilir. Bu oynak kalemler genel olarak gıda ve enerji gibi sürekli talep gören ve talebe dayalı olarak fiyatların sürekli değişim gösterdiği türlerdir. Bu türlerin çıkarılması sonucunda enflasyonun genel seyri konusunda net bir sonuca varılabilir. Enflasyonun artışının sebeplerini görmek için önemlidir.

Talep Enflasyonu

Talep enflasyonu, arzın karşılayamadığı taleplerin ortaya çıkması sonucunda arz edilen ürünlerin fiyatlarının mecburen yükselmesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Talep enflasyonunda suni bir fiyat artışından bahsetmek mümkündür. Örneğin, pandemi döneminde hijyen ve sağlık ürünlerine olan aşırı talep tüm dünyada bir talep enflasyonu yaratmış ve pandemi etkilerinin geçmesiyle beraber bu taleplerin azalması sonucu talep enflasyonu ortadan kalkmıştı. Ancak ekonominin geneli karşısında talep enflasyonu, beklenti enflasyonu ile örtüşebilir.

Beklenti Enflasyonu

Beklenti enflasyonu, ekonomik güven ile doğrudan ilişkilidir. Beklenti enflasyonunda enflasyonun aşırı artışına olan beklenti ile talebin artış göstermesi ve arzın talebi karşılayamaması durumunda ortaya çıkar. Bunun tam tersi de mümkündür. Bu yönüyle talep enflasyonu ile örtüşmektedir. Ancak bunun tam tersi de mümkündür. Enflasyonun negatif yönde ilerleyeceğine, yani deflasyonun meydana geleceğine olan beklenti de resesyonu tetiklediği gibi beklenti enflasyonunun aşırı düşmesine sebep olabilir.

Maliyet Enflasyonu

Maliyet enflasyonu, piyasalarda talepten bağımsız olarak arz fiyatlarının artışına sebep olan ve genel olarak hammadde fiyatlarının doğrudan etkilediği bir enflasyon türüdür. Maliyetin fiyatının artması sonucu bu durum ürünlerin fiyatına yansımakta ve sonuç olarakgenel enflasyonu yükseltmektedir. Özellikle günlük hayatın içinde olan gıda fiyatlarında temel gıda ürünlerinin maliyetinin artması, inşaat sektöründe demir çelik maliyetlerinin artması veya günlük kullanımda enerji maliyetlerinin artması ile maliyet enflasyonu ortaya çıkar.

Shrinkflasyon

Gizli bir enflasyon türüdür. Shrinkflasyonda ürünlerin fiyatının sabit kalması ancak gramajının veya kalitesinin düşürülmesi durumunda ortaya çıkar. Shrinkflasyon dünyada çok sık görülen bir tür enflasyondur ve genel olarak gıda ürünlerinde uygulanır. Enflasyon ölçümlerinde gram olarak yer almayan ürün kalemleri shrinkflasyondan etkilenmese de günlük hayatta etkisini hissettirir.

Skimpflasyon

Skimpflasyon, ürünlerin kalitesinin veya gramajının düşürülmesi ama aynı zamanda fiyatının da artırılması durumudur. Görünen enflasyonun da ötesinde bir enflasyon olduğu sonucunu doğurur. Yine, shrinkflasyonda da olduğu gibi bu kalemin gramaj ve kaliteyle ilgili olan kısmı enflasyona yansımazken sadece fiyat artışı kısmıyla enflasyonun daha az yükseldiği izlenimini uyandırır. Skimpflasyon henüz çok yeni kullanılmaya başlanan bir terimdir.

İthalat Enflasyonu

İthalat enflasyonu, yurtdışı kaynaklı bir enflasyon türüdür. Dış ülkelerin veya bir ülkenin ürün satın almak için muhtaç olduğu bir ülkenin enflasyonundan kaynaklı olarak ortaya çıkar. Örneğin, Belarus ülkesi genel olarak Rusya ekonomisine bağımlıdır ve ithalatının büyük kısmını Rusya’dan yapar. Ancak Rusya’da enflasyonun aşırı artışı, Beyaz Rusya’da ithalattan kaynaklı fiyatların artışına sebep olarak ithalat enflasyonunu ortaya çıkarır. İthalat enflasyonundan sakınmanın tek yolu, bir ülkenin ürün ithal etmek için tek bir ülkeye bağlı kalmamasıdır. Ancak bazı ürünlerde dünyada tek veya büyük üretici olan ülkeler de ithalat enflasyonuna sebep olabilir. Örneğin Türkiye’nin bor elementi ve fındık üretiminde dünyada büyük üretici konumunda olması, Türkiye’den bu ürünleri satın ülkelerde Türkiye’deki enflasyon artışından kaynaklı olarak ithalat enflasyonu oluşturabilir. Ancak, bu ürünler ekonominin geneline etki eden kalemler olmadığı için ithalat enflasyonu görünen boyuta ulaşamaz. Dışsal enflasyon ithalat enflasyonunu kapsamaktadır.

İçsel Enflasyon

Bir ülkenin kendi iç dinamikleri sonucu meydana gelen enflasyon türüdür. Bu enflasyonda ülkedeki “beklenti enflasyonu” veya “talep enflasyonu” da dahil olmak üzere her türlü koşulun ülkenin kendi iç dinamikleriyle alakalı olması koşuluna bağlıdır.

Dışsal Enflasyon

Dışsal enflasyon, ithalat enflasyonunun da kapsadığı bir enflasyon türüdür. Dışsal enflasyon genel olarak ülkenin para değerinin düşmesi sonucu ortaya çıkar. Parası değersizleşen bir enflasyonda ithalat fiyatları artmaktadır. Bu da ithalat enflasyonu ile beraber ortaya çıkar. Ancak bunun dışında ambargo altında olan bir ülke, kendi kendine yetmek zorunda olduğu için içsel enflasyonu artsa da bunun sebebi olan ambargo, dışsal enflasyonun konusu altına girecektir.

Yapısal Enflasyon

Yapısal enflasyon, ülkenin kronikleşmiş bir enflasyon sorunun olması durumunda bahsedilen bir terimdir. Yapısal enflasyonlarda enflasyon bir türlü belli bir seviyenin altına düşürülemez. Yapısal enflasyondan kurtulmanın tek yolu ekonomik reformların hayata geçirilmesidir. Toplumun belli bir enflasyon düzeyine alışması sonucunda yapısal enflasyon daha zor çözülebilecek bir sorun haline gelir.

100.000 $
Sanal Parayla
FOREX'İ HEMEN DENE

2024 yılı 1. Çeyrek K/Z Oranı: %38 / %62

Uyarı Notu: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.
 
Çekince Notu: Bu rapor tarafımızca doğruluğu ve güvenilirliği kabul edilmiş kaynaklar kullanılarak hazırlanmış olup yatırımcılara kendi oluşturacakları yatırım kararlarında yardımcı olmayı hedeflemekte ve herhangi bir yatırım aracını alma veya satma yönünde yatırımcıların kararlarını etkilemeyi amaçlamamaktadır. Yatırımcıların verecekleri yatırım kararları ile bu raporda bulunan görüş, bilgi ve veriler arasında bir bağlantı kurulamayacağı gibi, söz konusu kararların neticesinde oluşabilecek yanlışlık veya zararlardan forex.com.tr’nin herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Bu rapordaki her türlü iç ve dış piyasa tablo ve grafikler, bu konularda resmi hizmet veren yetkili üçüncü kişi kurumlardan elde edilmiş olup, forex.com.tr tarafından herhangi bir maddi menfaat beklentisi olmaksızın genel anlamda bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Bu raporda bulunan bilgiler belli bir gelirin sağlanmasına yönelik olarak verilmemektedir.

Benzer Haberler

Olumsuz hava koşulları nedeniyle pirinç fiyatları 15 yılın en yüksek seviyelerine ulaştı. Bu durum, küresel pirinç...

DolarTL ılımlı pozitif

ABD ekonomisi, 2024 yılının ilk çeyreğinde büyüme hızında yavaşlama belirtileri sergiledi. Gayri safi yurt içi hasıla...

Euro Bölgesi PMI verileri beklentinin üzerinde geldi

Nisan ayında Euro Bölgesi’nde Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), yıllık bazda yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşerek beklentileri karşıladı....

2023 yıl sonu itibarıyla Türkiye’nin toplam nüfusu 85 milyon 372 bin 377 kişiye ulaştı. 15-24 yaş...

Altında 1700$ sınırında

Altın fiyatları, ABD Merkez Bankası (Fed) yetkililerinin şahin söylemlerinin ardından piyasaların faiz rotasını yeniden belirlemesiyle yükseldi....

Platine yatırım yapmak isteyen yatırımcıların araştırdığı konular arasında, platin yatırımın nasıl yapılacağından, bu yatırımların nereden yapılacağına...

Web sitemiz çerezleri kullanarak deneyiminizi kişiselleştirir. Daha fazla bilgi için Çerez Politikası'nı okuyun.
FOREX NEDİR?
ÜCRETSİZ EĞİTİM ALIN

2024 yılı 1. Çeyrek K/Z Oranı: %38 / %62